Bihar Board class 7 Sanskrit Solution Chapter 3 ऋतुपरिचयः
अमृता
कक्षा-7
पाठ-3 ऋतुपरिचयः
अभ्यासः
मौखिकः
प्रश्न (1)अधोलिखितानां पदानाम् उच्चारणं कुरुत –
अस्माकम्
इच्छन्ति
वृष्टिरपि
तृप्यति
जलप्लावनम्श
रत्काले
तुषारैः
प्रज्वालितः
सेवितश्च
ऋतुषु ।
नोट: उच्चारण छात्र स्वयं करें ।
प्रश्न (2)अधोलिखितानां पदानाम् अर्थं वदत –
(किसलयानि, पादपः, प्रायेण, विच्छिन्नाः, सर्वत्र, यदा-कदा, पक्वम्, तुषारैः, रोचन्ते)
उत्तराणि-
किसलयानि = नव पल्लव
पादपः = वृक्ष
प्रायेण = प्रायः
विच्छिन्नाः = टूट जाते हैं
सर्वत्र = सभी जगह
यदा-कदा = कभी-कभी
पक्वम् = पक्का हुआ
तुषारैः = ओस के कणों से
रोचन्ते = अच्छे लगते हैं।
प्रश्न (3)निम्नलिखितानां पदानां बहुवचनं वदत –
(इच्छति, पठसि, गच्छामि, भवति, तप्यति, आगच्छति, बालकः, फलम्)
उत्तराणि –
एकवचन – बहुवचन
इच्छति – इच्छन्ति
पठसि – पठथ
गच्छामि – गच्छामः
भवति – भवन्ति
तृप्यति – तृत्यन्ति
आगच्छति – आगच्छन्ति
बालकः – बालकाः
फलम् – फलानि ।
लिखितः
प्रश्न (4)कोष्ठात् शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
अस्माकं देशे ……..ऋतवः भवन्ति । (पञ्च/षड्)
शिशिरे ……… आधिक्यं भवति । (तापस्य/शीतस्य)
सर्वेषु ऋतुषु राजा ……….भवति ।(वसन्त:/ग्रीष्मः)
………. स्वरः मधुरः भवति । (कोकिलस्याकाकस्य)
हेमन्ते …………..आरम्भः भवति । (शीतस्य/तापस्य)
उत्तराणि-
1.षड्
2.शीतस्य
3.वसन्तः
4.कोकिलस्य
5.शीतस्य ।
प्रश्न (5)सुमेलनं कुरुत –
कोकिलः – (i) जलप्लावनम्
वर्षाः – (ii) वसन्तः
ऋतुराजः – (iii) मधुरः स्वरः
षट् – (iv) प्रज्वालितः
अग्निः – (v) ऋतवः
उत्तराणि-
1-(iii)
2– (i)
3– (ii)
4– (v)
5– (iv)
प्रश्न (6)निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तर पूर्णवाक्येन लिखत –
1.अस्माकं देशे कति ऋतवः भवन्ति ?
2.कदा सूर्यस्य तापः प्रखरः भवति ?
3.विद्यालयेषु अवकाशः कदा भवति ?
4.सम्पूर्णा पृथ्वी केन तृप्यति ?
5.शीतस्य आरम्भः कदा भवति ?
उत्तराणि-
1.अस्माकं देशे षड् ऋतवः भवन्ति ?
2.ग्रीष्मे सूर्यस्य तापः प्रखरः भवति ?
3.विद्यालयेषु अवकाश: ग्रीष्मे भवति ?
4.सम्पूर्णा पृथ्वी जलेन तृप्यति ?
5.शीतस्य आरम्भः हेमन्ते भवति ?
प्रश्न (7)उदाहरणानुसारं लिखत
एकवचनम् बहुवचनम्
क)आगच्छति आगच्छन्ति
ख)इच्छति इच्छन्ति
ग)तृप्यति तृप्यन्ति
घ)वदसि वदन्ति
ड.)ददामि ददामः
च)करोषि करोथ
छ)गच्छामि गच्छामः
ज)कथ्यते कथ्यन्ते
प्रश्न (8)लिखत ‘आम्’ (हाँ) अथवा ‘न’ (नहीं)।
उत्तरम्- यथा – अस्माकं देशे षट् ऋतवः भवन्ति-आम्।
1.विद्यालयेषु हेमन्ते अवकाशः भवति – न
2.वसन्ते शीतस्य आरम्भः भवति – न
3.शिशिरे शीतस्यस आरम्भः भवति – न
4.ग्रीष्मे जलाशयाः प्रायेण जलपूर्णाः भवन्ति – न
5.निर्धनाः जनाः शीतेलन पीडाम् अनुभवन्ति – आम्।
प्रश्न (9)उदाहरणानुसारेण मध्यमपुरुषरूपाणि लिखत –
यथा – पठति – पठसि ।
गच्छति – गच्छसि ।
पठिष्यति – पठिष्यसि ।
कथयति – कथयिष्यसि ।
गच्छतः – गच्छथ: ।
पठन्ति – पठथ ।
प्रश्न (10)उदाहरणांनुसारेण विभक्तिनिर्णयं कुरुत –
यथा – बालकेन- तृतीया विभक्तिः ।
1.बालकाय – चतुर्थी विभक्तिः ।
2.नदीनाम्. – षष्ठी विभक्तिः ।
3.गृहेषु – सप्तमी विभक्तिः ।
4.वृक्षैः – तृतीया विभक्तिः ।
5.लतया – तृतीया विभक्तिः ।
प्रश्न (11)उदाहरणानुसारेण वचननिर्णय करुत –
यथा – नयौ – द्विवचनम् ।
1.लताः – बहुवचन ।
2.लताभिः – बहुवचन ।
3.बालकेषु – बहुवचन ।
4.भवनात् – एकवचन ।
5.पुरुषः – एकवचन ।
Comments
Post a Comment