Bihar Board class 7 Sanskrit Solution Chapter 3 ऋतुपरिचयःअमृता कक्षा-7 पाठ-3 ऋतुपरिचयः

 

Bihar Board class 7 Sanskrit Solution Chapter 3 ऋतुपरिचयः

अमृता 

कक्षा-7  

पाठ-3 ऋतुपरिचयः

अभ्यासः

मौखिकः

प्रश्न (1)अधोलिखितानां पदानाम् उच्चारणं कुरुत –

अस्माकम्

इच्छन्ति

वृष्टिरपि

तृप्यति

जलप्लावनम्श

रत्काले

तुषारैः

प्रज्वालितः

सेवितश्च

ऋतुषु ।

नोट: उच्चारण छात्र स्वयं करें ।

प्रश्न (2)अधोलिखितानां पदानाम् अर्थं वदत –

(किसलयानि, पादपः, प्रायेण, विच्छिन्नाः, सर्वत्र, यदा-कदा, पक्वम्, तुषारैः, रोचन्ते)

उत्तराणि-

किसलयानि = नव पल्लव

पादपः = वृक्ष

प्रायेण = प्रायः

विच्छिन्नाः = टूट जाते हैं

सर्वत्र = सभी जगह

यदा-कदा = कभी-कभी

पक्वम् = पक्का हुआ

तुषारैः = ओस के कणों से

रोचन्ते = अच्छे लगते हैं।

प्रश्न (3)निम्नलिखितानां पदानां बहुवचनं वदत –

(इच्छति, पठसि, गच्छामि, भवति, तप्यति, आगच्छति, बालकः, फलम्)

उत्तराणि –

एकवचन – बहुवचन

इच्छति – इच्छन्ति

पठसि – पठथ

गच्छामि – गच्छामः

भवति – भवन्ति

तृप्यति – तृत्यन्ति

आगच्छति – आगच्छन्ति

बालकः – बालकाः

फलम्  – फलानि ।

लिखितः

प्रश्न (4)कोष्ठात् शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –

अस्माकं देशे ……..ऋतवः भवन्ति । (पञ्च/षड्)

शिशिरे ……… आधिक्यं भवति । (तापस्य/शीतस्य)

सर्वेषु ऋतुषु राजा ……….भवति ।(वसन्त:/ग्रीष्मः)

………. स्वरः मधुरः भवति । (कोकिलस्याकाकस्य)

हेमन्ते …………..आरम्भः भवति । (शीतस्य/तापस्य)

उत्तराणि- 

1.षड्

2.शीतस्य

3.वसन्तः

4.कोकिलस्य

5.शीतस्य ।

प्रश्न (5)सुमेलनं कुरुत –

कोकिलः – (i) जलप्लावनम्

वर्षाः – (ii) वसन्तः

ऋतुराजः – (iii) मधुरः स्वरः

षट् – (iv) प्रज्वालितः

अग्निः – (v) ऋतवः

उत्तराणि-

1-(iii)

2– (i)

3– (ii)

4– (v)

5– (iv)

प्रश्न (6)निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तर पूर्णवाक्येन लिखत –

1.अस्माकं देशे कति ऋतवः भवन्ति ?

2.कदा सूर्यस्य तापः प्रखरः भवति ?

3.विद्यालयेषु अवकाशः कदा भवति ?

4.सम्पूर्णा पृथ्वी केन तृप्यति ?

5.शीतस्य आरम्भः कदा भवति ?

उत्तराणि-

1.अस्माकं देशे षड् ऋतवः भवन्ति ?

2.ग्रीष्मे सूर्यस्य तापः प्रखरः भवति ?

3.विद्यालयेषु अवकाश: ग्रीष्मे भवति ?

4.सम्पूर्णा पृथ्वी जलेन तृप्यति ?

5.शीतस्य आरम्भः हेमन्ते भवति ?

प्रश्न (7)उदाहरणानुसारं लिखत 

  एकवचनम्             बहुवचनम्

क)आगच्छति           आगच्छन्ति

ख)इच्छति               इच्छन्ति     

ग)तृप्यति                 तृप्यन्ति

घ)वदसि                   वदन्ति

ड.)ददामि                  ददामः

च)करोषि                  करोथ

छ)गच्छामि               गच्छामः

ज)कथ्यते                 कथ्यन्ते

प्रश्न (8)लिखत ‘आम्’ (हाँ) अथवा ‘न’ (नहीं)।

उत्तरम्- यथा – अस्माकं देशे षट् ऋतवः भवन्ति-आम्।

1.विद्यालयेषु हेमन्ते अवकाशः भवति – न

2.वसन्ते शीतस्य आरम्भः भवति – न

3.शिशिरे शीतस्यस आरम्भः भवति – न

4.ग्रीष्मे जलाशयाः प्रायेण जलपूर्णाः भवन्ति – न

5.निर्धनाः जनाः शीतेलन पीडाम् अनुभवन्ति – आम्।

प्रश्न (9)उदाहरणानुसारेण मध्यमपुरुषरूपाणि लिखत –

यथा – पठति – पठसि ।

गच्छति – गच्छसि ।

पठिष्यति – पठिष्यसि ।

कथयति – कथयिष्यसि ।

गच्छतः – गच्छथ: ।

पठन्ति – पठथ ।

प्रश्न (10)उदाहरणांनुसारेण विभक्तिनिर्णयं कुरुत –

यथा – बालकेन- तृतीया विभक्तिः ।

1.बालकाय – चतुर्थी विभक्तिः ।

2.नदीनाम्. – षष्ठी विभक्तिः ।

3.गृहेषु – सप्तमी विभक्तिः ।

4.वृक्षैः – तृतीया विभक्तिः ।

5.लतया – तृतीया विभक्तिः ।

प्रश्न (11)उदाहरणानुसारेण वचननिर्णय करुत –

यथा – नयौ – द्विवचनम् ।

1.लताः – बहुवचन ।

2.लताभिः – बहुवचन ।

3.बालकेषु – बहुवचन ।

4.भवनात् – एकवचन ।

5.पुरुषः – एकवचन ।