Bihar Board Class_6 पाठ3संख्याज्ञानम्
अमृता भाग1
कक्षा-6
पाठ-3संख्याज्ञानम्
अभ्यासः
मौखिक-
प्रश्न 1.उच्चारण करें –
प्रश्न (क)
पुल्लिंग स्त्रीलिंग नपुंसकलिंग
१-एकः , एका , एकम्
२ -द्वौ, द्वे, द्वे,
३ - त्रयः,तिस्रः,त्रीणि
४ -चत्वारः चतस्रः, चत्वारि
(चार ४ के बाद सभी संखाएँ सभी लिंगों में एकसमान रूप में होती हैं।)
५ - पंच/पञ्च
६ - षट् ,
७ - सप्त ,
८ - अष्ट ,
९ - नव ,
१० - दश ,
११ - एकादश ,
१२ - द्वादश ,
१३ - त्रयोदश ,
१४ - चतुर्दश ,
१५ - पंचदश
१६ - षोडश ,
१७ - सप्तदश ,
१८ - अष्टादश ,
१९ - नवदश/ऊनविंशतिः/एकोनविंशतिः ,
२० - विंशति: ,
प्रश्न (ख)प्रथमा विभक्ति में-
शब्द – लिङ्ग-एकवचन-द्विवचन-बहुवचन
बालक – पु० - बालकः-बालकौ-बालकाः
उत्तर-
लिङ्ग-एकवचन-द्विवचन-बहुवचन
फल- नपु० फलं फले फलानि
पुष्प- नपु० पुष्पं पुष्पे पुष्पाणि
चक्र- नपु० चक्रं चक्रे चक्राणि
बाला- स्त्री० बाला बाले बालाः
चटका- स्त्री० चटका चटके चटकाः
महिला- स्त्री० महिला महिले महिला:
प्रश्न 2.चित्र को देखकर संख्या लिखें
उत्तर-
क).चत्वारि कन्दुकानि ।
ख).द्वे पुष्पे।
ग).द्वौ बालको।
घ).एका बालिका।
ड.).पञ्च कदली-फलानि ।
प्रश्न 3.नीचे लिखी संख्याओं के संस्कृतपद लिखें-
यथा-
क).ग्यारह – एकादश
ख).सात – सप्त
ग).पाँच – पञ्च
घ).तेरह – त्रयोदश
ड.).उन्नीस – एकोनविंशति
छ).आठ – अष्ट
छ).अठारह – अष्टादश
प्रश्न 4.निम्नांकित संख्याओं को बढ़ते क्रम में पुनः लिखें –(पञ्च, अष्टादश, द्वादश, नव, त्रयोदश, सप्त, एकादश, अष्ट।)
उत्तर-पञ्च, सप्त, अष्ट, नव, एकादश, द्वादश, त्रयोदश, अष्टादश ।
प्रश्न 5.वर्गों को जोड़कर शब्द :-
यथा-क् + ऋ + ष् + ण् + अः
उत्तर-कृष्णः
(क) ब् + आ + ल् + अ + क् + अ:
उत्तर-बालकः।
(ख) प् + अ + त् + अ + न् + त् + इ
उत्तर-पतन्ति ।
(ग) न् + ऋ + त् + य् + अ + म्
उत्तर-नृत्यम्।
(घ) व् + अ + र् + ष् + आ
उत्तर-वर्षा ।
प्रश्न 6.उचित संख्यावाचक शब्दों से रिक्त स्थानों की पूर्ति करें-
क)मम …………. कर्णो स्तः ।
ख)गजस्य …………… पादाः भवन्ति ।
ग)मम …………… नासिका अस्ति ।
घ)द्विचक्रिकायां ………….. चक्रे भवतः।
ड.)दशरथस्य …………… पुत्राः आसन् ।
उत्तर- क)द्वौ
ख)चत्वारः
ग)एका
घ)द्वे
ड.)चत्वारः
प्रश्न 7.रेखा खींचकर मिलान करें
1)षट् – (क) देवाः
2)पञ्च – (ख) हस्तौ
3)द्वौ – (ग) मुखम्
4)एकम् – (घ) वेदाः
5)त्रयः – (ङ) ऋतवः
6)चत्वारः –(च) पाण्डवाः
उत्तर-
1)षट् – (ङ) ऋतवः
2)पञ्च – (च) पाण्डवाः
3) द्वौ – (ख) हस्तौ
4)एकम् – (ग) मुखम्
5)त्रयः – (क) देवाः
6)चत्वारः –(घ) वेदाः
Comments
Post a Comment