Bihar Board Class 7 Sanskrit Solutions Chapter 5 प्रहेलिकाः
कक्षा-7
पाठ-5 प्रहेलिकाः
अभ्यासः
मौखिकः
प्रश्न (1)अधोलिखितानां पदानाम् उच्चारणं कुरुत –
अपदः
स्फुटवक्ता
तस्यादिः
तस्यान्तः
यस्तस्य
ममाप्यस्ति
तवाप्यस्ति
सेव्योऽस्मि
कोऽहम्
नृपतिर्न
मञ्जूषायाम् ।
नोट: उच्चारण छात्र स्वयं करें ।
प्रश्न (2)निम्नलिखितानां पदानाम् अर्थ वदत –
अपदः
तस्यादिः
ममाप्यस्ति
मूकः
कृष्णम्
घर्षणम्
मञ्जूषायाम्
दहत्याशु
रसवत्याम्
उत्तराणि-
अपदः = विना पैर वाला
तस्यादिः = उसका आरंभ
ममाप्यस्ति = मुझे भी है
मूकः = गूंगा
कृष्णम् = काली
घर्षणम् = रगड़ना
मञ्जूषायाम् = पेटी
दहत्याशु = शीघ्र जलती है
रसवत्याम् = रसोई में ।
प्रश्न (3)स्वमातृभाषायाम् एका प्रहेलिकां वदत ।
तीन अक्षर का मेरा नाम
उलटा सीधा एक समान (कटक)
प्रश्न (4) निम्नलिखितानां धातु-रूपाणां पाठं कुरुत –
पुरुष – एकवचनम् – द्विवचनम् – बहुवचनम्
प्रथम पुरुषः – अस्ति – स्तः – सन्ति
मध्यम पुरुष – असि – स्थः – स्थ
उत्तम पुरुषः – अस्मि – स्वः – स्मः
नोट: छात्र अभ्यास स्वयं करें ।
लिखितः
(5)निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत
1.वयं काभ्यां पश्यामः ?
2.का भोजनं न करोति ?
3.कस्य आदौ अन्ते च ‘न’ भवति ?
4.मुखेन विना कः वदति ?
5.पत्रवाहक: किं वितरति ?
6.का फलं न खादति ?
7.घर्षणेन का दहति ?
उत्तराणि-
नेत्राभ्याम्
घटिका
नयनस्य
मुखेन
पत्रम्
घटिका
अग्निशलाका
प्रश्न (6)मञ्जूषायाः उचितपदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत –
(अन्तः, जीवामि, पादेन, पिबामि, कृष्णम, समय, पण्डितः)
1.साक्षरो न च । ……………………
2.न तस्यादिः न तस्य ………………………………. |
3.तिष्ठामि ………………………. बको न पङ्कः ।
4.मौनन ………………………. मुनिने ……………. ।
5.…….. जलं क्वचित् ।
6.दिवस रात्री ………………. बोधयामि ।
7.मुखं ………….. वपुः क्षीणम् । ।
उत्तराणि-
1.साक्षरो न च पण्डितः ।
2.न तस्यादिः न तस्य अन्तः ।
3.तिष्ठामि पादेन बको न पङ्गः ।
4.मौनेन जीवामि मुनिर्न मूकः ।
5.न पिबामि जलं क्वचित् ।
6.चलामि दिवसे रात्रौ समयं बोधयामि ।
7.मुखं कृष्णम् वपुः क्षीणम् ।
प्रश्न (7)विपरीतार्थकशब्दयोः सुमेलनं कुरुत
उत्तराणि-
(क) – (iii)
(ख) – (iv)
(ग) – (i)
(घ) – (ii)
(ङ) – (vi)
(च) – (v)
प्रश्न (8)उदाहरणानुसार रिक्तस्थानं पूरयत –
उत्तमपुरुषः – मध्यमपुरुषः
यथा –
वदामि – वदसि
जानामि – ……जानसि…………
पिबामि – ……पिबसि……………
……वसामि– वससि
…………बोधयामि – बोधयसि
खादामि – खादसि…………
प्रश्न (9)उदाहरणानुसारेण वचनपरिवर्तनं कुरुत –
प्रश्न (10)वाक्यनिर्माणं कुरुत –
(देवः, वृक्षः, नयनम्, पत्रम्, चलामि, पठसि, खादति, फलम् ।)
उत्तराणि-
देवः – देवः सर्वव्यापी अस्ति ।
वृक्षः – वृक्षः हरितः अस्ति ।
नयनम् – तव नयनम् शोभनं वर्तते ।
पत्रम् – अहं पत्रं लिखामि ।
चलामि – अहं एकपादेन चलामि ।
पठसि – त्वं पुस्तकं पठसि ।
खादति – सीता फलं खादति ।
फलम् – अहं फलं खादामि ।
(11)सत्यम्’ ‘असत्यम्’ वा लिखत –
यथा वृक्षः फलं ददाति – सत्यम्
मत्स्याः तडागे निवसन्ति – सत्यम्
शिवः त्रिनेत्रधारी कथ्यते – सत्यम्
बकाः मत्स्यान् न खादन्ति – असत्य
घटिका समयं बोधयति – सत्यम्
अग्निशलका घर्षणेन दहति – सत्यम् ।
प्रश्न (12)अधोलिखितानां पदानां सन्धिविच्छेदं कुरुत –
(दहत्याशु, कोऽयम्, नृपतिर्न, सेव्योऽस्मि, तस्यान्तः, तवाप्यस्ति)
उत्तराणि-
दहत्याशु = दहति + आशु
कोऽयम्कः + अयम् नृपतिर्न
नृपतिः + न सेव्योऽस्मि
सेव्यः + अस्मि तस्यान्तः
तस्य + अन्तः तवाप्यस्ति ।
तव + अपि + अस्ति ।
प्रश्न (13)संस्कृते अनुवादं कुरुत –
कुन्तल विद्यालय कब (कदा) जाएगा?
शीला और रहीम कब आएँगे ?
वे लोग मिठाई खाएँगे ।।
मैं विद्यालय जाऊँगा ।
गर्मी में नदियाँ सूख जाएँगी ।
अब (इदानीम्) तुम क्या करोगे ?
हमलोग राजगीर जाएँगे ।।
उत्तराणि-
कुन्तलः विद्यालयं कदा गमिष्यति ?
शीला रहीमश्च कदा आगमिष्यतः ?
ते मिष्ठान्नं खादिष्यन्ति ।
अहं विद्यालयं गमिष्यामि ।
ग्रीष्मे नद्यः शुष्यन्ति ।।
इदानीं त्वं किं करिष्यसि ?
वयं राजगृहं गमिष्यामः ।
Comments
Post a Comment